Teams en Leiderschap
In ieder team wordt meer gecommuniceerd dan er wordt uitgesproken. Er zijn blikken, stiltes, kleine verschuivingen in toon. Er zijn onderwerpen die steeds terugkomen en onderwerpen die juist zorgvuldig worden vermeden. Dat geheel vormt de onderstroom.
Wat niet gezegd wordt, stuurt vaak harder dan wat op de agenda staat.
De onderstroom is niet vaag. Ze is zichtbaar in gedrag. In hoe snel mensen afhaken. In wie het woord neemt en wie wacht. In besluiten die genomen lijken, maar steeds opnieuw terugkomen. In humor die net iets te scherp wordt of juist indirect.
Wie leert kijken naar die signalen, ziet vaak eerder waar een team vastloopt dan het team zelf. Niet omdat de mensen het niet weten, maar omdat ze er middenin zitten. Wat dagelijks gebeurt, wordt op een gegeven moment normaal, ook als het schuurt.
Niet alles hoeft meteen opgelost te worden
Teams hoeven niet altijd dieper te graven. Soms is het al genoeg om te benoemen wat iedereen voelt en niemand zegt. Niet als therapie, maar als werk. Want zolang een team doet alsof de spanning er niet is, gaat een deel van de energie naar vermijden. Dat is uiteindelijk een hoge prijs.
‘Goed benoemen’ vormt geen oordeel. Het is een manier om iets weer bespreekbaar te maken dat onbespreekbaar was geworden. Vaak is de opluchting voelbaar zodra dat gebeurt: eindelijk mag het hardop, en blijkt iedereen het al lang te weten. Energie komt vrij.
Een team dat wil groeien, hoeft niet per se harmonieuzer te worden. Integendeel, vaak mag het eerlijker worden. Niet verhard maar juist persoonlijk, vanuit betrokkenheid. Helder over waar we geraakt worden, teleurstellingen. En de impact daarvan op belangen , verwachtingen en het realiseren van de organisatie doelen
Gezond conflict is geen storing in samenwerking. Het is vaak het begin van dieper vertrouwen. We zien elkaar in wie we werkelijk zijn.
Waar de onderstroom vandaan komt
Onderstroom ontstaat zelden door een enkele gebeurtenis. Vaker is het de optelsom van kleine momenten waarop iets niet werd uitgesproken. Een belofte die niet werd nagekomen. Een conflict dat werd weggelachen. Een beslissing die niemand echt begreep, maar niemand durfde te bevragen.
Elk van die momenten lijkt op zichzelf klein. Samen vormen ze een geheugen. Het team weet, zonder het te benoemen, waar het veilig is om eerlijk te zijn en waar niet. En dat geheugen bepaalt meer over de samenwerking dan welke teamafspraak ook.
De rol van leiderschap
Leiderschap in teams gaat niet alleen over richting geven. Het gaat ook over het dragen van de spanning die ontstaat zodra mensen werkelijk verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf. Daar wordt zichtbaar of een team op elkaar kan bouwen.
Een leider die elke spanning meteen wegneemt, houdt het team klein. Een leider die alle spanning laat lopen, laat het team verdwalen. De kunst zit ertussenin: spanning toelaten, maar niet laten ontsporen. Aanwezig blijven zonder alles op te lossen.
Dat vraagt iets ongemakkelijks van leiders: dat ze hun eigen aandeel durven zien. Want vaak is de onderstroom in een team ook een spiegel van wat de leiding wel en niet bespreekbaar maakt.
Een team wordt zo eerlijk als zijn leiding aankan.
Wat er ontstaat als het bespreekbaar wordt
Wanneer de onderstroom bespreekbaar wordt, ontstaat vaak ruimte. Niet omdat alles meteen opgelost is, maar omdat het team stopt met werken om de werkelijke kwestie heen.
Die ruimte is merkbaar. Vergaderingen worden korter omdat er minder onder tafel blijft. Besluiten houden langer stand omdat ze echt gedragen zijn. En mensen durven elkaar weer aan te spreken, niet uit strijd, maar uit betrokkenheid.
Daar begint beweging: niet bij een perfect gesprek, maar bij een eerlijker gesprek dan het vorige.
